Phần lớn gia đình chọn bang theo hai lý do: thời tiết, và chỗ người quen đang ở. Cả hai đều chính đáng, nhưng chúng không nằm trong năm thứ quyết định năm đầu của bạn dễ hay khó.
Năm yếu tố theo thứ tự quan trọng
1. Việc làm trong đúng ngành của bạn
Đây là yếu tố quyết định, vì thu nhập ảnh hưởng tới tất cả những thứ còn lại. Một bang chi phí cao mà có việc đúng nghề thường tốt hơn một bang rẻ mà bạn phải đổi nghề. Hãy tra xem ngành của bạn tập trung ở vùng nào trước khi tra bất cứ thứ gì khác.
2. Chi phí sinh hoạt, nhất là tiền nhà
Chênh lệch giữa các vùng rất lớn, và tiền nhà là khoản tạo ra gần hết khoảng cách đó. Cách so đúng: lấy thu nhập khả dĩ của ngành bạn tại vùng đó, trừ đi chi phí nhà ở của vùng đó, rồi mới so sánh. So lương giữa hai bang mà không so tiền nhà là phép tính sai.
3. Thuế
Có bang không thu thuế thu nhập, nhưng thường bù lại bằng thuế bất động sản hoặc thuế tiêu dùng cao hơn. Hãy nhìn tổng gánh nặng thuế, đừng nhìn một loại thuế.
4. Trường học cho con
Chất lượng trường công khác nhau rất nhiều, và khác ngay trong cùng một thành phố vì phân theo tuyến. Nếu có con đang tuổi đi học, đây có thể là yếu tố quan trọng thứ hai chứ không phải thứ tư.
5. Cộng đồng
Nơi có cộng đồng người Việt giúp năm đầu dễ thở hơn rất nhiều: chợ, phòng khám nói tiếng Việt, lớp tiếng Việt cho con, và quan trọng nhất là người để hỏi khi vướng. Với gia đình có người lớn tuổi đi cùng, yếu tố này nên được đẩy lên rất cao.
Cách so sánh cho đỡ rối
Chọn ra ba nơi cụ thể, không phải ba bang. Bang quá lớn để so sánh có nghĩa. Với mỗi nơi, viết ra: mức thu nhập khả dĩ, tiền thuê nhà hai phòng ngủ, quãng đường đi làm, tuyến trường, và khoảng cách tới cộng đồng người Việt gần nhất. Một bảng năm dòng cho ba nơi thường cho câu trả lời rõ hơn nhiều tuần đọc tản mạn.
Không chọn được thì sao
Đừng quên rằng chuyển bang là việc bình thường ở Mỹ và không cần xin phép ai. Nhiều gia đình ở một nơi vài năm rồi chuyển khi đã hiểu thị trường. Chọn nơi đầu tiên là quyết định quan trọng, nhưng không phải quyết định vĩnh viễn.
Câu hỏi thường gặp
Thuế của bang: khác biệt lớn hơn nhiều người nghĩ
Ngoài thuế liên bang áp chung cả nước, mỗi bang có chính sách thuế riêng, và chênh lệch giữa các bang đủ lớn để ảnh hưởng tới quyết định.
Ba loại thuế đáng so sánh. Thuế thu nhập của bang — có bang không thu, có bang thu theo bậc. Thuế bán hàng — cộng vào mọi thứ bạn mua hằng ngày. Thuế bất động sản — đóng hằng năm nếu sở hữu nhà, và mức chênh giữa các bang rất lớn.
Cạm bẫy khi so sánh: bang không thu thuế thu nhập thường bù lại bằng thuế bất động sản hoặc thuế bán hàng cao hơn. Vì vậy phải so tổng gánh nặng thuế theo hoàn cảnh của mình, không so từng loại riêng lẻ.
Với gia đình chưa có nhà và thu nhập chưa cao, thuế bán hàng ảnh hưởng nhiều hơn. Với gia đình sắp mua nhà, thuế bất động sản mới là khoản đáng tính.
Cộng đồng người Việt: lợi và cái giá
Phần lớn gia đình Việt chọn bang có cộng đồng đông, và đó là lựa chọn hợp lý cho năm đầu. Nhưng nên biết cả hai mặt.
Lợi thật: tìm việc qua giới thiệu dễ hơn; có chợ Việt, chùa, nhà thờ, bác sĩ nói tiếng Việt; con có bạn cùng gốc; người lớn tuổi không bị cô lập; và có người chỉ đường trong những việc đầu tiên.
Cái giá ít được nói: ở khu tập trung đông người Việt thì tiếng Anh tiến rất chậm vì không cần dùng; cạnh tranh việc làm trong cùng ngành nghề gay gắt hơn; chi phí nhà ở những khu này thường cao hơn mặt bằng vùng; và đôi khi mang theo cả những mâu thuẫn của cộng đồng.
Cách cân bằng mà nhiều gia đình chọn: ở gần cộng đồng nhưng không ở ngay trung tâm khu — đủ gần để dùng dịch vụ và giữ quan hệ, đủ xa để buộc phải dùng tiếng Anh hằng ngày.
Nếu đã chọn rồi mà thấy không hợp
Chuyển bang là chuyện bình thường ở Mỹ và nhiều gia đình Việt chuyển một lần trong năm năm đầu. Nhưng nên biết cái giá để quyết định có cơ sở.
Bốn thứ phải làm lại khi chuyển bang: bằng lái và đăng ký xe; bảo hiểm y tế vì mạng lưới bác sĩ theo vùng; trường của con và có thể cả hồ sơ hỗ trợ ngôn ngữ; và giấy phép hành nghề nếu bạn làm nghề cần cấp phép — đây là khoản tốn kém nhất vì có bang không công nhận giấy phép của bang khác.
Vì vậy thời điểm chuyển tốt nhất là sớm, trong một hai năm đầu, khi chưa ràng buộc nhiều. Càng để lâu, càng nhiều thứ phải gỡ.
Bang không thu thuế thu nhập có thật sự rẻ hơn không?
Không nhất thiết, vì phần thiếu hụt thường được bù bằng thuế bất động sản hoặc thuế tiêu dùng. Hãy so tổng gánh nặng thuế cùng với chi phí nhà ở.
Nên ở gần cộng đồng người Việt hay gần chỗ làm?
Tuỳ hoàn cảnh gia đình. Nhà có người lớn tuổi hoặc người chưa nói được tiếng Anh thì cộng đồng quan trọng hơn. Nhà mà cả hai vợ chồng đi làm thì quãng đường đi làm ảnh hưởng tới chất lượng sống mỗi ngày.
Chuyển bang sau khi đã định cư có phiền không?
Không cần xin phép ai, nhưng phải làm lại một số thủ tục của bang mới như bằng lái, đăng ký xe và bảo hiểm. Hãy báo đổi địa chỉ với cơ quan di trú trong thời hạn quy định.
Làm sao biết trường ở khu đó tốt hay không?
Đọc báo cáo công khai của học khu, hỏi phòng giáo dục địa phương về tuyến trường của đúng địa chỉ, và nếu được thì hỏi phụ huynh đang có con học ở đó.
