Học xong ở Mỹ rồi tính tiếp: những đường đi thường gặp

Câu hỏi lớn nhất của du học sinh không nằm ở lúc xin đi, mà ở năm cuối. Các hướng đi tiếp đều có, nhưng mỗi hướng gắn với một mốc thời gian riêng, và bỏ lỡ mốc thì đường đó đóng lại.

Nguyên tắc bao trùm: giữ tình trạng hợp lệ

Mọi lựa chọn sau này đều dựa trên việc bạn giữ được tình trạng hợp lệ liên tục. Nghĩa là học đủ số tín chỉ theo yêu cầu, không làm thêm ngoài phạm vi được phép, báo cáo thay đổi với văn phòng sinh viên quốc tế của trường, và không để một khoảng trống nào giữa hai tình trạng. Một khoảng trống tưởng ngắn có thể làm hỏng hồ sơ nhiều năm sau.

Bốn hướng thường gặp

Thực tập sau tốt nghiệp

Chương trình cho phép làm việc một thời gian trong lĩnh vực đã học, ngay sau khi tốt nghiệp. Đây là cầu nối phổ biến nhất giữa trường học và thị trường lao động. Nó có thời hạn nộp đơn rất chặt, và văn phòng sinh viên quốc tế của trường là nơi hướng dẫn đúng nhất về thủ tục và mốc thời gian.

Chuyển sang diện làm việc

Cần một chủ lao động tại Mỹ đứng ra làm thủ tục. Đây là hướng phụ thuộc vào thị trường việc làm và vào chính sách từng thời kỳ, nên nó không nằm hoàn toàn trong tay bạn. Bắt đầu tìm việc sớm, trước khi tốt nghiệp, là điều khác biệt lớn nhất giữa người xoay được và người không.

Học tiếp lên bậc cao hơn

Giữ được tình trạng sinh viên và mở thêm thời gian để tìm hướng. Nhưng đây là quyết định tốn kém, nên chỉ hợp lý khi bậc học đó thật sự phục vụ nghề nghiệp của bạn, không phải để kéo dài thời gian.

Về nước

Đây là lựa chọn hợp lệ và với nhiều người là lựa chọn tốt hơn. Kinh nghiệm học tại Mỹ có giá trị ở thị trường Việt Nam, và không ít người quay lại Mỹ sau đó theo một diện khác với vị thế tốt hơn.

Ba việc nên làm từ năm áp chót

1. Gặp văn phòng sinh viên quốc tế và hỏi rõ các mốc thời gian áp dụng cho trường hợp của bạn. Đây là nguồn thông tin chính xác và miễn phí.
2. Xây dựng quan hệ nghề nghiệp từ sớm: giáo sư, cựu sinh viên, thực tập ngắn. Phần lớn cơ hội đến từ đây chứ không từ cổng tuyển dụng.
3. Giữ hồ sơ đầy đủ: bảng điểm, giấy tờ tình trạng qua từng kỳ, mọi văn bản đã nhận. Bạn sẽ cần chúng ở mọi bước sau.

Chính sách về các chương trình sau tốt nghiệp thay đổi theo thời kỳ. Hãy lấy thông tin từ văn phòng sinh viên quốc tế của trường và từ trang chính thức, và hỏi luật sư di trú khi hoàn cảnh có tình tiết riêng.

Câu hỏi thường gặp

Bắt đầu từ năm áp chót, không phải năm cuối

Sai lầm phổ biến nhất: đợi tới học kỳ cuối mới nghĩ tới chuyện sau tốt nghiệp. Lúc đó phần lớn cánh cửa đã khép vì các mốc nộp hồ sơ đã qua.

Bốn việc nên làm từ năm áp chót. Đi thực tập — đây là cầu nối trực tiếp tới lời mời làm việc, và nhiều chương trình thực tập nhận hồ sơ trước cả năm. Xây quan hệ trong ngành qua giáo sư, hội nghề nghiệp, cựu sinh viên. Tìm hiểu chính sách bảo lãnh của các công ty trong ngành mình — không phải công ty nào cũng sẵn sàng, và biết trước giúp nhắm đúng chỗ. Gặp cố vấn sinh viên quốc tế để hiểu rõ các mốc thời gian của tình trạng mình.

Người chuẩn bị từ năm áp chót có nhiều lựa chọn; người bắt đầu ở học kỳ cuối thường chỉ còn một lựa chọn, và đó thường không phải lựa chọn tốt nhất.

Khoảng trống giữa các tình trạng: chỗ nguy hiểm nhất

Chuyển từ tình trạng này sang tình trạng khác hiếm khi liền mạch, và khoảng trống ở giữa là chỗ hồ sơ hay hỏng.

Ba khoảng trống thường gặp: giữa ngày tốt nghiệp và ngày bắt đầu chương trình thực tập sau tốt nghiệp; giữa lúc hết hạn thực tập và lúc đơn chuyển diện được duyệt; và giữa lúc mất việc và lúc tìm được việc mới.

Nguyên tắc bảo vệ: nộp đơn cho bước tiếp theo trước khi tình trạng hiện tại hết hạn. Nộp trước thì thời gian chờ xét thường được bảo vệ; nộp sau thì đã muộn.

Và luôn có phương án dự phòng. Nếu đơn chuyển diện bị từ chối, bạn cần biết trước mình còn bao nhiêu ngày để rời đi hợp lệ. Rời đi đúng hạn giữ được khả năng quay lại; ở quá hạn thì không.

Quyết định về nước cũng là một lựa chọn đúng

Phần ít được nói vì áp lực từ gia đình và từ chính mình khiến việc về bị coi là thất bại. Nhưng có ba hoàn cảnh mà về là lựa chọn hợp lý.

Ngành của bạn ở Việt Nam đang phát triển nhanh hơn và bằng cấp Mỹ tạo lợi thế lớn hơn ở thị trường trong nước.

Gia đình cần bạn ở gần — cha mẹ già, việc kinh doanh của nhà. Đây là lý do chính đáng và không cần biện minh với ai.

Con đường ở lại đòi hỏi hy sinh không tương xứng — làm công việc không đúng ngành nhiều năm chỉ để giữ tình trạng.

Điều nên làm nếu chọn về: rời đi đúng hạn và giữ hồ sơ sạch. Một người về đúng cách vẫn quay lại được, bằng con đường khác và ở thời điểm khác. Một người ở quá hạn thì đóng cửa đó lại nhiều năm.