Ở Mỹ, người lớn muốn học tiếng Anh không thiếu chỗ học, và phần lớn miễn phí. Thứ thiếu là thời gian. Vì vậy cách học của người đi làm phải khác hẳn cách học của học sinh: không học cho đủ chương trình, mà học đúng thứ dùng được tuần này.
Bốn nguồn học miễn phí hoặc gần như miễn phí
- Thư viện công. Gần như mọi thư viện đều có lớp hoặc nhóm hội thoại cho người mới đến, và cả tài khoản học trực tuyến miễn phí cho người có thẻ thư viện.
- Chương trình giáo dục người lớn của học khu. Lớp buổi tối, có nhiều trình độ, học phí rất thấp hoặc miễn phí.
- Cao đẳng cộng đồng. Lớp bài bản hơn, có xếp lớp theo trình độ. Đây cũng là con đường vào học nghề hoặc học tiếp sau này.
- Tổ chức cộng đồng và nhà thờ. Thường có nhóm hội thoại không chính thức, hợp với người ngại lớp học.
Hãy hỏi thư viện gần nhà trước, vì họ thường biết hết các chương trình trong vùng.
Học cái gì trước
Đừng bắt đầu bằng ngữ pháp. Hãy bắt đầu bằng những tình huống bạn thật sự gặp trong tuần này: gọi điện đặt lịch khám, nói chuyện với thầy cô của con, giải thích một sự cố với chủ nhà, trả lời câu hỏi trong công việc. Học theo tình huống cho cảm giác tiến bộ nhanh, và cảm giác đó là thứ giữ người lớn ở lại với việc học.
Bốn thói quen hợp với người bận
- Hai mươi phút mỗi ngày hơn ba tiếng cuối tuần. Ngôn ngữ cần lặp lại đều, không cần khối lượng lớn.
- Nghe thụ động trong lúc lái xe hoặc nấu ăn. Không thay được việc học chủ động, nhưng làm quen tai rất tốt.
- Ghi lại câu mình nói hỏng trong ngày rồi tra cách nói đúng vào buổi tối. Đây là nguồn bài học cá nhân hoá tốt nhất và không tốn tiền.
- Nói ra tiếng. Người lớn thường hiểu nhiều hơn nói rất nhiều, vì ngại sai. Ngại sai là rào cản lớn hơn cả vốn từ.
Với người lớn tuổi
Mục tiêu nên là tự lo được việc của mình: đi khám, đi chợ, đi xe công cộng, gọi điện khi cần. Đặt mục tiêu nói lưu loát thường gây nản. Nhiều trung tâm sinh hoạt cho người cao tuổi có lớp riêng, nhịp chậm và có bạn cùng lứa, hiệu quả hơn lớp chung nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Học theo tình huống thay vì học theo giáo trình
Người đi làm không có thời gian học tuần tự từ đầu, và cũng không cần. Cách hiệu quả hơn là học đúng những tình huống mình sẽ gặp trong tháng này.
Bốn nhóm tình huống đáng học trước, theo thứ tự mà phần lớn người mới sang cần dùng.
Nơi làm việc — hiểu chỉ dẫn, xin nghỉ, báo ốm, hỏi lại khi chưa rõ, nói về ca làm.
Y tế — mô tả triệu chứng, hiểu hướng dẫn dùng thuốc, đặt lịch hẹn. Đây là nhóm mà hiểu sai gây hậu quả nặng nhất.
Trường của con — trao đổi với giáo viên, đọc thông báo, dự họp phụ huynh.
Giao dịch — ngân hàng, thuê nhà, mua bảo hiểm, làm thủ tục hành chính.
Mỗi nhóm chỉ cần vài chục cụm từ là đi được. Học theo cách này thấy kết quả trong vài tuần, và chính cảm giác dùng được mới giữ được động lực đường dài.
Học cùng con thay vì để con làm phiên dịch
Rất nhiều gia đình Việt để con làm phiên dịch cho cha mẹ. Tiện trước mắt nhưng có ba vấn đề thật.
Đảo ngược vai trò trong nhà. Đứa trẻ trở thành người xử lý việc người lớn, và điều này ảnh hưởng tới quan hệ cha mẹ con cái theo cách khó thấy nhưng lâu dài.
Trẻ gánh việc quá sức. Dịch về bệnh tật, tiền bạc, giấy tờ pháp lý là gánh nặng không nên đặt lên vai trẻ con.
Cha mẹ không tiến bộ. Có người dịch sẵn thì không có nhu cầu phải tự nói.
Cách thay thế: dùng quyền có phiên dịch ở nơi chính thức, dùng ứng dụng dịch cho việc hằng ngày, và học cùng con như một hoạt động chung — nhiều gia đình dành mười lăm phút mỗi tối cho việc này và nó vừa cải thiện tiếng Anh vừa giữ được sự gần gũi.
Đừng để nỗi ngại nói làm chậm mọi thứ
Rào cản lớn nhất với người lớn không phải vốn từ mà là sợ nói sai, sợ bị cười, sợ phải nói lại.
Ba điều nên biết để bớt ngại. Người Mỹ quen nghe giọng nước ngoài và phần lớn kiên nhẫn hơn bạn tưởng, vì đây là xã hội nhập cư. Nói chậm và sai ngữ pháp vẫn hiểu được — giao tiếp là truyền đạt ý, không phải thi. Và việc đề nghị người khác nói chậm lại hoặc nhắc lại là hoàn toàn bình thường, không phải điều đáng ngại.
Một thói quen đơn giản có tác dụng lớn: mỗi ngày cố tình tạo một cuộc trao đổi ngắn bằng tiếng Anh — hỏi đường, hỏi giá, chào hàng xóm. Ít áp lực, lặp lại đều, và nó phá dần nỗi ngại nhanh hơn bất kỳ lớp học nào.
Lớp tiếng Anh miễn phí ở Mỹ tìm ở đâu?
Thư viện công gần nhà là nơi nên hỏi đầu tiên, bên cạnh chương trình giáo dục người lớn của học khu và cao đẳng cộng đồng trong vùng.
Đi làm cả ngày thì học vào lúc nào?
Hai mươi phút mỗi ngày đều đặn hiệu quả hơn học dồn cuối tuần. Nhiều chương trình có lớp buổi tối và lớp trực tuyến dành riêng cho người đi làm.
Người lớn tuổi có học được không?
Được, nhưng nên đặt mục tiêu theo việc hằng ngày thay vì mục tiêu lưu loát. Lớp ở trung tâm dành cho người cao tuổi thường có nhịp phù hợp hơn lớp chung.
Nên học phát âm hay học từ vựng trước?
Ưu tiên những gì giúp người khác hiểu bạn ngay: trọng âm của từ và các âm cuối. Từ vựng tích luỹ dần theo tình huống, còn phát âm sai lâu thành thói quen thì sửa rất khó.
