Thường trú nhân ở Mỹ: quyền có tới đâu và nghĩa vụ gồm những gì

Cầm được thẻ thường trú là mốc lớn, nhưng nhiều người dừng lại ở đó mà không tìm hiểu tiếp. Thường trú không phải quốc tịch, và khoảng mờ giữa hai thứ là nơi phát sinh phần lớn rắc rối về sau.

Được gì

• Sống và làm việc hợp pháp ở bất cứ bang nào, không cần xin phép thêm.
• Đi học với mức học phí dành cho cư dân, thường thấp hơn nhiều so với sinh viên quốc tế.
• Bảo lãnh một số người thân, tuy diện được bảo lãnh hẹp hơn so với công dân.
• Được pháp luật bảo vệ như mọi người sống trên đất Mỹ.

Không được gì

• Không bầu cử trong các cuộc bầu cử liên bang. Đi bầu khi chưa đủ tư cách là lỗi nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng tới hồ sơ nhập tịch sau này.
• Không giữ một số vị trí công việc đòi quyền công dân.
• Không có hộ chiếu Mỹ, nên vẫn cần thị thực khi đi nhiều nước.
• Không được bảo vệ tuyệt đối khỏi việc mất tình trạng cư trú.

Phải làm gì

1. Khai thuế đầy đủ, kể cả thu nhập ở nước ngoài. Đây cũng là hồ sơ bạn sẽ cần khi nộp đơn nhập tịch.
2. Giữ thẻ còn hạn và mang theo khi đi lại. Thẻ hết hạn không làm mất tình trạng thường trú nhưng gây rắc rối mọi lúc.
3. Báo đổi địa chỉ với cơ quan di trú trong thời hạn quy định sau mỗi lần chuyển nhà.
4. Nam giới trong độ tuổi quy định phải đăng ký nghĩa vụ quân sự. Đây là mục rất hay bị bỏ sót và có thể ảnh hưởng tới hồ sơ nhập tịch.

Những việc làm mất tình trạng thường trú

Hai nhóm chính: vắng mặt khỏi Mỹ quá lâu khiến bị coi là đã từ bỏ ý định cư trú, và vi phạm pháp luật ở mức nhất định. Với nhóm thứ nhất, có thủ tục xin phép trước cho chuyến đi dài. Với nhóm thứ hai, bất cứ vụ việc hình sự nào cũng nên hỏi luật sư di trú chứ không chỉ luật sư hình sự, vì hậu quả di trú có thể nặng hơn hình phạt.

Hãy hỏi cơ quan di trú hoặc một luật sư về đúng hoàn cảnh của bạn trước khi lên kế hoạch vắng mặt dài ngày.

Câu hỏi thường gặp

Vắng mặt bao lâu thì mất tư cách

Đây là câu hỏi thực tế nhất với người Việt, vì nhiều gia đình còn việc ở quê và phải về dài ngày.

Nguyên tắc nền: tư cách thường trú đòi hỏi bạn thực sự cư trú tại Mỹ, và Mỹ là nơi ở chính của bạn. Vắng mặt dài có thể bị coi là đã từ bỏ tư cách, ngay cả khi thẻ còn hạn.

Ba mức cần phân biệt. Vắng mặt ngắn — thường không vấn đề. Vắng mặt dài hơn một ngưỡng nhất định — bắt đầu bị đặt câu hỏi ở cửa khẩu và có thể ảnh hưởng tới việc tính thời gian cư trú liên tục cho nhập tịch. Vắng mặt rất dài — có thể bị coi là từ bỏ tư cách.

Công cụ bảo vệ: giấy phép tái nhập cảnh, xin khi biết trước sẽ phải đi lâu. Điểm mấu chốt là phải nộp đơn khi còn đang ở Mỹ — không xin được từ Việt Nam. Rất nhiều người chỉ biết điều này khi đã về và không quay lại được.

Bằng chứng cho thấy Mỹ vẫn là nơi ở chính

Khi bị hỏi ở cửa khẩu sau một chuyến đi dài, thứ cứu bạn không phải lời giải thích mà là dấu vết cho thấy bạn vẫn duy trì đời sống tại Mỹ.

Năm nhóm bằng chứng nên duy trì liên tục. Khai thuế hằng năm với tư cách cư dân — đây là bằng chứng mạnh nhất, và việc khai với tư cách người không cư trú có thể bị hiểu là bạn tự nhận đã rời đi. Nhà ở — hợp đồng thuê hoặc sở hữu còn hiệu lực. Tài khoản ngân hàng hoạt động tại Mỹ. Công việc hoặc quan hệ lao động còn duy trì. Gia đình trực hệ đang ở Mỹ.

Nên mang theo bản sao vài thứ trong số này khi quay lại sau chuyến đi dài. Trình ra được ngay tại cửa khẩu tốt hơn nhiều so với phải giải trình sau.

Khi nào nên chuyển sang nhập tịch

Nhiều người giữ thẻ thường trú hàng chục năm mà không nhập tịch, vì ngại thi hoặc vì muốn giữ quốc tịch Việt. Nhưng có bốn hoàn cảnh mà nhập tịch đáng cân nhắc nghiêm túc.

Phải đi lại nhiều hoặc về Việt Nam dài ngày — công dân không mất tư cách vì vắng mặt.

Muốn bảo lãnh người thân — công dân có phạm vi bảo lãnh rộng hơn và thời gian chờ ngắn hơn đáng kể ở nhiều diện.

Người lớn tuổi trong nhà — một số quyền lợi xã hội cho người cao tuổi gắn với tư cách công dân.

Muốn sự chắc chắn — tư cách thường trú có thể mất vì nhiều lý do; tư cách công dân thì gần như không.

Với người ngại phần thi, hãy kiểm trước các trường hợp được miễn phần tiếng Anh — nhiều người lớn tuổi đủ điều kiện mà không biết.