Có những việc chỉ làm được khi bạn còn đứng trên đất Việt Nam. Làm sót một cái, bạn sẽ phải bay về, hoặc nhờ vả người thân suốt nhiều năm cho một thủ tục lẽ ra mất một buổi.
Giấy tờ: làm dư còn hơn thiếu
- Trích lục giấy khai sinh, đăng ký kết hôn, giấy ly hôn nếu có, mỗi loại vài bản.
- Dịch công chứng sang tiếng Anh toàn bộ giấy tờ hộ tịch, bằng cấp, học bạ của con.
- Lý lịch tư pháp nếu diện của bạn cần.
- Hồ sơ y tế, sổ tiêm chủng, đơn thuốc đang dùng, kèm bản dịch với bệnh mạn tính.
- Bảng điểm và xác nhận của trường cho con, xin trước khi làm thủ tục chuyển trường.
Chụp lại toàn bộ và lưu ở nơi truy cập được từ xa.
Tài sản và tài chính
- Quyết định bán hay giữ. Bán trước khi đi thì có chứng từ đầy đủ và bạn còn ở đây để làm thủ tục. Giữ lại thì phải có người quản lý và phải tính tới nghĩa vụ khai báo thu nhập sau khi thành cư dân thuế của Mỹ.
- Giữ toàn bộ chứng từ nguồn tiền. Hợp đồng chuyển nhượng, biên lai thuế, sao kê. Bạn sẽ cần chúng khi mua nhà hoặc vay tiền ở Mỹ.
- Giữ một tài khoản ngân hàng ở Việt Nam nếu còn việc phải xử lý. Hãy hỏi ngân hàng về điều kiện duy trì khi chủ tài khoản sống ở nước ngoài, và đăng ký đầy đủ các phương thức xác thực từ xa.
- Rà các khoản đang nợ và đang cho vay, xử lý dứt điểm hoặc lập giấy tờ rõ ràng.
Uỷ quyền: việc quan trọng nhất hay bị quên
Hãy lập văn bản uỷ quyền cho người thân đáng tin để họ thay bạn làm các thủ tục hành chính, nhận giấy tờ, quản lý tài sản còn lại. Làm ở Việt Nam trước khi đi vừa nhanh vừa rẻ. Làm từ Mỹ phải qua cơ quan đại diện và mất nhiều thời gian hơn hẳn. Ghi rõ phạm vi uỷ quyền và thời hạn, đừng uỷ quyền chung chung.
Bảo hiểm và các chế độ
Hãy hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về các chế độ bạn đang tham gia và quyền lợi khi ra nước ngoài định cư, vì mỗi chế độ một quy định. Làm rõ trước khi đi dễ hơn nhiều so với hỏi từ xa.
Đồ đạc và những thứ mang theo
- Gửi đường biển nếu mang nhiều, nhưng nhớ rằng thời gian vận chuyển tính bằng tháng.
- Kiểm tra danh mục hàng hoá bị hạn chế của hải quan Mỹ, nhất là thực phẩm, dược liệu và đồ gỗ.
- Mang theo người những thứ khó thay thế: giấy tờ gốc, thuốc đang dùng, ảnh gia đình.
Việc cuối cùng
Dành thời gian cho người ở lại. Khi mọi danh sách đã xong, đây thường là thứ người ta tiếc nhất vì đã làm quá vội.
Câu hỏi thường gặp
Uỷ quyền: làm ở Việt Nam rẻ hơn làm từ Mỹ nhiều lần
Đây là việc quan trọng nhất trong cả danh sách và cũng bị quên nhiều nhất, vì lúc sắp đi ai cũng nghĩ "việc đó tính sau".
Sự thật: sau khi sang Mỹ, để uỷ quyền cho người thân xử lý một việc ở Việt Nam, bạn phải làm giấy tờ tại cơ quan đại diện Việt Nam ở Mỹ, rồi gửi về, rồi có khi phải hợp pháp hoá. Quá trình này mất hàng tháng và tốn gấp nhiều lần so với ra phòng công chứng ở Việt Nam trước ngày bay.
Bốn nhóm việc nên uỷ quyền sẵn. Nhà đất — bán, cho thuê, làm thủ tục sang tên. Tài khoản ngân hàng và các khoản đầu tư. Giấy tờ hộ tịch — xin trích lục, sao y, xác nhận. Doanh nghiệp nếu bạn đang đứng tên.
Nên uỷ quyền cho người thật sự tin cậy, ghi rõ phạm vi, và giữ bản sao. Uỷ quyền quá rộng cho người không thân là rủi ro; uỷ quyền quá hẹp thì lúc cần lại không dùng được.
Bảo hiểm xã hội và các chế độ chưa nhận
Phần nhiều người bỏ lại mà không biết mình đang bỏ lại gì.
Sổ bảo hiểm xã hội. Nếu đã đóng nhiều năm, cần quyết định: nhận trợ cấp một lần trước khi đi, hay bảo lưu để sau này hưởng hưu. Mỗi hướng có điều kiện và thời hạn riêng, và có hướng không quay lại được. Nên hỏi cơ quan bảo hiểm trước ngày bay ít nhất vài tháng.
Bảo hiểm nhân thọ đang đóng. Hợp đồng có thể tiếp tục hoặc phải chấm dứt tuỳ điều khoản khi người mua ra nước ngoài. Đọc kỹ hợp đồng thay vì mặc định là vẫn chạy.
Các khoản chưa quyết toán — thuế thu nhập cá nhân, lương chưa nhận, tiền đặt cọc. Gom lại thành một danh sách và xử lý dứt điểm, vì đòi từ xa rất khó.
Tuần cuối: ba việc không được lỡ
Kiểm lại toàn bộ giấy tờ mang theo một lần cuối, đối chiếu với danh sách, và để tất cả vào hành lý xách tay chứ không ký gửi.
Chụp ảnh hoặc quét toàn bộ giấy tờ quan trọng và lưu ở hai nơi khác nhau, ít nhất một nơi truy cập được từ Mỹ. Nếu hành lý thất lạc, bộ bản mềm này là thứ cứu bạn.
Ghi lại danh bạ liên hệ ở Việt Nam — cơ quan hộ tịch nơi đăng ký, ngân hàng, người được uỷ quyền, người thân. Sau vài năm ở Mỹ, những thông tin này rất dễ thất lạc đúng lúc cần.
Có nên bán hết tài sản trước khi đi không?
Không có câu trả lời chung. Bán trước cho chứng từ rõ ràng và thủ tục dễ hơn, giữ lại thì cần người quản lý và phải tính tới nghĩa vụ khai báo thu nhập sau khi thành cư dân thuế của Mỹ.
Có nên giữ tài khoản ngân hàng ở Việt Nam?
Nên nếu còn việc phải xử lý. Hãy hỏi ngân hàng về điều kiện duy trì khi chủ tài khoản sống ở nước ngoài và đăng ký đủ phương thức xác thực từ xa trước khi đi.
Uỷ quyền nên làm trước hay sau khi sang?
Trước khi đi, vì làm tại Việt Nam nhanh và rẻ hơn nhiều. Hãy ghi rõ phạm vi và thời hạn uỷ quyền thay vì uỷ quyền chung chung.
Gửi đồ đạc sang Mỹ có đáng không?
Chỉ đáng với những thứ có giá trị sử dụng lâu dài hoặc giá trị tình cảm. Đồ dùng thông thường mua tại chỗ thường rẻ hơn chi phí vận chuyển, và đồ cũ ở Mỹ là thị trường lớn.
