Người mới sang hay nghĩ chưa đi làm thì chưa phải lo thuế. Đó là hiểu nhầm tốn kém, vì nghĩa vụ khai thuế ở Mỹ không gắn với việc bạn có lương hay không, mà gắn với tình trạng cư dân thuế của bạn.
Cư dân thuế là gì
Đây là khái niệm của cơ quan thuế, khác với tình trạng di trú. Một người có thể chưa có quốc tịch, chưa có việc làm, mà vẫn là cư dân thuế vì đã ở Mỹ đủ lâu hoặc có một loại tình trạng cư trú nhất định. Hệ quả quan trọng: cư dân thuế của Mỹ khai thu nhập trên toàn cầu, không chỉ thu nhập kiếm tại Mỹ.
Cách xác định có nhiều quy tắc và ngoại lệ, và năm đầu tiên thường là năm phức tạp nhất vì có thể rơi vào tình trạng lai. Hãy hỏi cơ quan thuế hoặc một người hành nghề khai thuế về đúng trường hợp của bạn thay vì suy từ trường hợp người quen.
Thu nhập ở Việt Nam thì sao
Nếu bạn là cư dân thuế, tiền cho thuê nhà ở Việt Nam, lãi tiết kiệm, hay lợi nhuận kinh doanh đều thuộc diện phải khai. Khai không có nghĩa là bị đánh thuế hai lần: có cơ chế tránh đánh thuế trùng giữa hai nước và cơ chế khấu trừ thuế đã nộp ở nước ngoài. Nhưng khai thiếu thì rắc rối nằm ở chỗ không khai, chứ không phải ở số tiền thuế.
Giấy tờ nên giữ ngay từ tháng đầu
- Mọi giấy tờ thu nhập do nơi trả tiền gửi cho bạn trong năm.
- Sao kê tài khoản ở cả hai nước.
- Hoá đơn các khoản có thể được khấu trừ: học phí, chi phí y tế lớn, chi phí chuyển nhà nếu thuộc diện.
- Giấy tờ chứng minh ngày nhập cảnh, vì nó ảnh hưởng đến cách tính tình trạng cư dân thuế năm đầu.
Ba sai sót hay gặp ở năm đầu
- Không khai vì nghĩ không có thu nhập tại Mỹ. Sai khi bạn đã là cư dân thuế và có thu nhập ở nước ngoài.
- Bỏ sót tài khoản ngân hàng ở Việt Nam. Có ngưỡng số dư mà vượt qua thì phải khai báo riêng, tách khỏi tờ khai thuế thông thường.
- Chọn hình thức khai chung hay riêng theo thói quen. Với vợ chồng, hai cách cho kết quả rất khác nhau tuỳ hoàn cảnh. Nên tính thử cả hai.
Tự khai hay thuê người
Năm đầu nên thuê, vì nó là năm có nhiều tình huống đặc thù nhất: tình trạng lai, thu nhập hai nước, người phụ thuộc chưa có mã số. Từ năm thứ hai trở đi, khi hoàn cảnh đã ổn định, nhiều người tự khai bằng phần mềm.
Câu hỏi thường gặp
Khai người phụ thuộc: phần người Việt hay bỏ sót
Gia đình Việt thường có nhiều thế hệ sống chung, và điều đó có thể ảnh hưởng tới số thuế phải nộp — nhưng chỉ khi khai đúng.
Người có thể được tính là phụ thuộc thường phải thoả một số điều kiện về quan hệ, về nơi ở, về thu nhập của chính họ và về việc bạn chi trả phần lớn chi phí sinh hoạt cho họ. Cha mẹ già sống cùng và không có thu nhập thường nằm trong nhóm này.
Hai điều kiện kỹ thuật hay làm hỏng. Người phụ thuộc cần có mã số thuế hợp lệ — nếu chưa đủ điều kiện có số an sinh xã hội thì phải xin mã số thuế riêng, và việc này mất thời gian nên phải làm sớm. Không hai người cùng khai một người phụ thuộc — anh chị em cùng chăm cha mẹ cần thống nhất ai khai, vì khai trùng sẽ bị từ chối cả hai.
Tài khoản còn ở Việt Nam: nghĩa vụ khai báo riêng
Đây là chỗ nhiều người không biết mình có nghĩa vụ, và mức phạt cho việc không khai thường tính theo giá trị tài khoản chứ không theo số thuế thiếu.
Nguyên tắc: khi đã là cư dân thuế Mỹ, bạn có thể phải khai báo các tài khoản tài chính ở nước ngoài nếu tổng giá trị vượt một ngưỡng nhất định tại bất kỳ thời điểm nào trong năm. Đây là nghĩa vụ khai báo, độc lập với việc có phải nộp thuế hay không — tài khoản không sinh lãi vẫn phải khai.
Nhóm hay bị bỏ sót: sổ tiết kiệm cũ ở Việt Nam, tài khoản nhận lương từ công việc trước, tài khoản mở kèm một giao dịch bất động sản, và tài khoản đứng tên chung với cha mẹ.
Việc nên làm ngay năm đầu: lập danh sách mọi tài khoản còn ở Việt Nam, ghi rõ số dư cao nhất trong năm, và hỏi người làm thuế xem có phải khai không. Đóng những tài khoản không còn dùng cũng là một cách đơn giản hoá.
Năm đầu nên thuê người làm, và thuê ai
Năm đầu là năm phức tạp nhất vì nó thường là năm chuyển tiếp — có thu nhập ở hai nước, có thể phải khai theo quy tắc riêng cho người mới trở thành cư dân thuế.
Ba tiêu chí chọn người làm thuế cho năm đầu. Có kinh nghiệm với hồ sơ có yếu tố nước ngoài, không phải chỉ làm thuế cho người bản địa. Có đăng ký hành nghề và cung cấp mã số người khai thuế của họ trên tờ khai. Giải thích được tại sao chứ không chỉ đưa con số — vì năm sau bạn có thể tự làm nếu hiểu.
Giữ lại bản sao tờ khai năm đầu cùng toàn bộ chứng từ. Bộ này là mốc tham chiếu cho mọi năm sau, và là thứ được hỏi tới khi bạn mua nhà hoặc bảo lãnh người thân.
Chưa đi làm ở Mỹ có phải khai thuế không?
Có thể vẫn phải, nếu bạn đã là cư dân thuế và có thu nhập ở bất cứ đâu. Hãy xác định tình trạng cư dân thuế của mình trước, vì đó mới là yếu tố quyết định.
Thu nhập từ cho thuê nhà ở Việt Nam có phải khai không?
Nếu bạn là cư dân thuế của Mỹ thì có. Việc đã nộp thuế tại Việt Nam thường được xét khấu trừ để tránh đánh thuế trùng, nhưng vẫn phải khai.
Người thân chưa có số an sinh xã hội thì kê khai thế nào?
Có loại mã số thuế cá nhân dành cho người không đủ điều kiện lấy số an sinh xã hội. Hãy hỏi cơ quan thuế về thủ tục xin và thời gian xử lý, vì nó ảnh hưởng tới hạn nộp tờ khai.
Khai muộn thì sao?
Có thể phát sinh phạt và lãi tính trên số thuế còn nợ. Nếu không kịp, hãy tìm hiểu thủ tục xin gia hạn nộp tờ khai, lưu ý gia hạn nộp tờ khai không đồng nghĩa gia hạn nộp tiền.
