Ba tháng đầu ở Mỹ: sáu việc phải làm và thứ tự đúng

Tuần đầu ở Mỹ gần như ai cũng vấp cùng một vòng luẩn quẩn: ngân hàng đòi địa chỉ, chủ nhà đòi tài khoản, chủ lao động đòi cả hai. Vòng này có lối ra, và lối ra nằm ở thứ tự làm việc chứ không ở tốc độ.

Thứ tự sáu việc

1. Số an sinh xã hội

Đây là thứ mở khoá gần như mọi việc còn lại: mở tài khoản, ký hợp đồng lao động, khai thuế, làm bằng lái. Nộp hồ sơ càng sớm càng tốt vì thời gian chờ tính bằng tuần.

2. Địa chỉ tạm chứng minh được

Chưa cần nhà thuê dài hạn. Một hợp đồng thuê ngắn hạn hoặc thư xác nhận của nơi ở đủ để bắt đầu các thủ tục khác.

3. Tài khoản ngân hàng

Nhiều ngân hàng có loại tài khoản dành cho người mới đến với điều kiện nhẹ hơn. Bị một nơi từ chối không có nghĩa mọi nơi đều từ chối, vì mỗi ngân hàng một khẩu vị rủi ro.

4. Bảo hiểm y tế

Đây là khoản không được để hở ngày nào. Một lần cấp cứu không bảo hiểm ở Mỹ đủ làm vỡ ngân sách cả năm đầu của gia đình.

5. Bằng lái xe

Ngoài các đô thị lớn, xe là điều kiện để đi làm và đưa con đi học chứ không phải tiện nghi. Hãy hỏi bang của bạn cho dùng bằng nước ngoài trong bao lâu và thủ tục đổi ra sao.

6. Trường cho con

Trường công phân theo tuyến nơi ở, nên hãy chọn trường trước rồi mới thuê nhà dài hạn. Thuê nhà xong mới tìm trường là tự giới hạn lựa chọn của mình.

Ba việc nên làm song song

• Bắt đầu xây lịch sử tín dụng ngay. Hồ sơ tín dụng ở Việt Nam không mang sang được, bạn bắt đầu lại từ con số không. Thanh toán hoá đơn định kỳ từ tài khoản đứng tên mình là cách xây nền rẻ nhất.
• Giữ mọi giấy tờ nhập cảnh ở một chỗ, cả bản giấy lẫn bản chụp truy cập được từ xa.
• Ghi lại mọi mã số: an sinh xã hội, thuế, bảo hiểm, tài khoản. Sau vài năm, thứ khó nhất không phải thủ tục mà là nhớ ra mình có những gì.

Điều không ai nói trước

Mọi việc ở Mỹ mất nhiều thời gian hơn ở Việt Nam: mỗi việc một cuộc hẹn, mỗi cuộc hẹn chờ vài tuần. Cách rút ngắn duy nhất là đặt lịch cho mọi việc ngay tuần đầu, kể cả việc chưa gấp, vì chỗ chờ là chỗ xếp hàng.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao thứ tự quan trọng hơn tốc độ

Sáu việc đầu tiên phụ thuộc lẫn nhau theo một chuỗi, nên làm sai thứ tự thì phải quay lại từ đầu.

Chuỗi phụ thuộc thường thấy: số an sinh xã hội cần có trước khi mở tài khoản ngân hàng thuận lợi; tài khoản ngân hàng cần có trước khi ký hợp đồng thuê nhà và trước khi đi làm; địa chỉ cố định cần có trước khi thi bằng lái và trước khi ghi danh cho con; bằng lái lại cần cho gần như mọi việc sau đó vì nó là giấy tờ tuỳ thân dùng hằng ngày.

Người đến rồi lao ngay vào tìm việc mà bỏ qua ba bước đầu thường mất nhiều thời gian hơn, vì tới lúc có lời mời làm việc lại chưa đủ giấy tờ để nhận.

Cách làm đúng: xếp việc theo chuỗi phụ thuộc, làm những việc chỉ cần hộ chiếu trước, rồi mở dần ra khi có thêm giấy tờ.

Ba việc nên làm ngay tuần đầu dù chưa ổn định

Ghi lại địa chỉ nhận thư cố định. Nhiều giấy tờ quan trọng gửi qua bưu điện — thẻ thường trú, thẻ an sinh xã hội, thư của cơ quan. Nếu còn ở tạm, hãy dùng địa chỉ của người thân ổn định và báo họ để ý thư, thay vì đổi địa chỉ ba lần trong hai tháng.

Lập một tệp theo dõi giấy tờ đã nộp. Ghi ngày nộp, nộp ở đâu, dự kiến bao lâu nhận. Trong ba tháng đầu bạn sẽ nộp cả chục loại đơn và rất dễ quên cái nào đang chờ.

Mua bảo hiểm y tế hoặc kiểm tra mình đang được bảo hiểm gì. Đây là việc hay bị hoãn vì chưa có thu nhập, và cũng là việc gây thiệt hại lớn nhất nếu có chuyện xảy ra trong khoảng trống đó.

Điều hay gây hụt hẫng trong ba tháng đầu

Phần ít được nói trước, nhưng biết trước thì đỡ hoang mang.

Mọi thứ chậm hơn tưởng tượng. Một cái hẹn ở cơ quan có thể phải đặt trước vài tuần. Một tấm thẻ gửi về mất một tháng. Ở Việt Nam nhiều việc xong trong ngày; ở đây thì không.

Không có giấy tờ thì không làm được gì, mà muốn có giấy tờ lại cần giấy tờ khác. Vòng luẩn quẩn này có thật trong vài tuần đầu và nó sẽ tự gỡ khi mắt xích đầu tiên xong.

Cảm giác vô dụng. Người ở Việt Nam có nghề nghiệp, có vị trí, sang đây bỗng không tự làm được việc đơn giản vì rào cản ngôn ngữ và vì chưa quen hệ thống. Đây là giai đoạn tạm thời nhưng nó thật, và nó ảnh hưởng tới tinh thần cả nhà.

Cách đi qua: đặt mục tiêu theo tuần thay vì theo tháng, và ghi lại việc đã xong. Nhìn thấy danh sách dài ra là cách cụ thể nhất để thấy mình đang tiến.